Van weiland naar een volwaardig regenwoud

In Costa Rica gaan ze de uitdaging aan!

Van weiland naar een volwaardig regenwoud

Van weiland naar een volwaardig regenwoud

Is het mogelijk om op ontbost gebied waar al jaren koeien grazen het originele regenwoud weer terug te krijgen? In Costa Rica gaan ze in ieder geval de uitdaging aan. Dit artikel vertelt in het kort hoe een Nederlandse stichting in Costa Rica gedegradeerd land weer probeert om te vormen naar een volwaardig regenwoud.

Waarom herbebossen

In eerste instantie is het uiteraard belangrijker om bestaand regenwoud te behouden door het te beschermen in plaats van het aanplanten van nieuwe bomen. Als er geen bomen gekapt worden zou de noodzaak om ze aan te planten ook veel kleiner zijn. De stichting Adopteer Regenwoud kiest er dan ook bewust voor om zoveel mogelijk regenwoud te beschermen en alleen waar nodig weer nieuwe bomen aan te planten.

Zij heeft ervoor gekozen om alleen gebieden te herbebossen die strategisch van belang zijn. Met als voornaamste reden, het mogelijk maken van migratie voor planten en dieren. Dieren vermijden weilanden om zich over te verplaatsen, dit vanwege de risico’s die het met zich meebrengt vanwege weinig beschutting. Diezelfde dieren zijn ook degenen die de zaden van bomen en planten moeten verspreiden, bijna alle zaadverspreiding in het regenwoud gebeurt door dieren. In tegenstelling tot Nederland waar veel zaadverspreiding gebeurd door de wind.

De Jaguar

Het is dus van belang om waar in het verleden regenwoud gekapt is hier weer het originele bos op terug te krijgen. De missie is om een gebied van 2000 hectare aaneengesloten regenwoud volledig te beschermen en waar nodig te herstellen zodat planten en dieren zich weer vrij kunnen verplaatsen en voortplanten. Een goed voorbeeld is de Jaguar die minimaal 2000 hectare aaneengesloten regenwoud nodig heeft om te kunnen overleven. Deze katachtige is een sleutelsoort voor het regenwoud, een soort die ervoor zorgt dat het dierenleven in balans blijft. Als de jaguar in het gebied kan overleven dan is dit een goede indicatie dat het regenwoud gezond en divers genoeg is.

Maar hoe krijg je nu het originele bos weer terug op deze belangrijke strategische plekken?

Theoretisch gezien zou je gewoon kunnen wachten. Als je maar lang genoeg wacht en er geen vee meer laat grazen, dan komen er vanzelf struiken en uiteindelijk weer bos. Waarschijnlijk zal het inderdaad wel bos worden, maar dat kan wel eens een paar mensenlevens duren. In de praktijk is het namelijk zo dat er maar weinig boomzaden in het weiland terecht komen. Vanwege de afwezigheid van de zaadverspreiders (dieren). En als er al een enkel boomzaadje in het weiland terecht komt zijn er maar weinig die opgewassen zijn tegen het stugge hoge gras. Het gras is zo lang en dik dat zonlicht nauwelijks de bodem kan bereiken en daarnaast ontwikkelt het gras een enorme wortelmassa waar bijna geen boomzaadje in kan ontkiemen.

Om dit proces te versnellen en misschien nog binnen één mensenleven weer regenwoud te creëren bedachten de biologen bij Adopteer Regenwoud wat anders. De uiteindelijke boomsoorten die we in ons regenwoud willen hebben, zijn de soorten die voorkomen in de regenwouden rondom de ontboste percelen. Dit zijn echter soorten die je niet zo maar in een weiland aan kunt planten en water kunt geven in de hoop dat ze gaan groeien. De “waardevolle” boomsoorten (climax species), soorten die een hoge natuurwaarde hebben omdat ze belangrijk zijn voor veel leven in het regenwoud, zijn namelijk bomen die alleen kunnen groeien in schaduw en een goed bosklimaat. En niet op een weiland in de felle zon.

2 jaar oude aangeplante boom al 9 meter hoog

Het creëren van een bosklimaat

Om deze uiteindelijke doelsoorten weer te kunnen laten groeien is het dus van belang dat er een bosklimaat gecreëerd wordt waar voldoende schaduw is. Voorgaande studies in het hooggebergte van Costa Rica hebben laten zien dat wanneer je bomen aanplant je een bosklimaat kunt creëren om natuurlijke verjonging te stimuleren.

Om dit bosklimaat te creëren zijn er 14 inheemse boomsoorten geselecteerd (soorten die van nature voorkomen in Costa Rica). Er is gekozen voor snelgroeiende boomsoorten die bij voorkeur vruchten dragen. Zo creëer je niet alleen zo snel mogelijk een bosklimaat en schaduw, maar trek je ook dieren vanuit het bestaande regenwoud naar deze aangeplante vruchtdragende bomen toe. Deze dieren zijn de sleutel tot succes. Als zij zich weer prettig voelen om zich vrij te bewegen in het herbeboste gebied zullen zij er voor zorgen dat de gewilde boomzaden vanuit het regenwoud weer in het gewenste perceel terecht komen. De aangeplante bomen zorgen voor een ideaal klimaat en voldoende schaduw om deze zaden te laten ontkiemen. Waardoor ze kunnen uitgroeien tot de gewenste “waardevolle” bomen die uiteindelijk zorgen voor een volwaardig regenwoud.

Mens en dier werken samen

Het is nog te vroeg om conclusies te trekken. Maar er is goede hoop dat met behulp van wat menselijke input en de belangrijke bijdrage van dieren uit het regenwoud, de successie van weiland naar een volwassen regenwoud is te versnellen. En dat uiteindelijk het gebied van 2000 hectare een volledig aaneengesloten regenwoud is, waar de majestueuze Jaguar vrij kan rondlopen en haar jongen kan grootbrengen.

Meer lezen over Costa Rica en haar geschiedenis? Lees dan:

Costa Rica van grootschalige ontbossing naar een tropisch paradijs voor ecotoerisme.

Costa Rica van grootschalige ontbossing naar een tropisch paradijs voor ecotoerisme.

Costa Rica staat bekend om haar prachtige natuur, een land met een uitzonderlijk hoge diversiteit van planten en dieren (één van de hoogste percentages qua biodiversiteit ter wereld). Een land voor de echte ecotoerist.  De afgelopen twintig jaar is ecotoerisme steeds belangrijker geworden voor Costa Rica. In 2019 waren er bijna 3 miljoen toeristen in Costa Rica waarvan 80% als ecotoerist wordt gezien. (meer…)